Hechting : Adem / Rainer René Mueller

RRM Bild

Hechting : Adem

“Pour … niaiser et fantastiquer.”
 (Montaigne / Flaubert)

 

… ene met gehemeltespleet
& geknepen stem (nasaal)
haalt mij met handdruk
terug in ’t ademen,

na stilstand, lichttunnel,
na de blik, zo
van bovenaf, op mij
teneinde, om te beginnen

weer tot ademen terug.
De fles met lucht houdt
vooreerst zucht en sirenen
uit de stilte weg, in othem en de letteren:

letterlijk, de dichter
als jonge man:

contre-valeur, speeldoos,
suturen…

*

RRM – adem met horten en stoten

Hortend, stotend, afgebroken, ingeslikt. De taal van Rainer René Mueller komt in brokken. Hij veegt de scherven, die brokstukken, op. Verwijst zo naar een bedreigende werkelijkheid en de literaire werken die de bedreiging beschrijven. RRM bouwt zijn verzen, zegt hij zelf, ‘volgens een ritme- en klankstructuur‘. En balanceert daarbij op het randje van struikelen. De dichter zet steeds weer aan tot zingen, maar stokt dan. Polkabrokken, struikelblokken. Stolpersteine.

In het jaar van Muellers geboorte, in 1949, schreef de Duitse filosoof/socioloog Theodor W. Adorno zijn omstreden these „Na Auschwitz een gedicht schrijven, is barbaars“ (in Kulturkritik und Gesellschaft, 1951). Een kritiek op cultuur en kunst die in barbarij en totalitarisme ontaarden kunnen, waarvan sinds de jaren twintig van de vorige eeuw het nationaal-socialisme en de Holocaust de afgrijselijkste voorbeelden zijn. Een decennium later nuanceert Adorno zijn radicale these enigszins en formuleert (dialectisch natuurlijk) “De hedendaagse, authentieke kunstenaars zijn diegenen in wier werk het ultieme afgrijzen nog nabeeft.

Rainer René Mueller is ook nu nog zo’n authentieke dichter in wiens werk de misdaad van de Shoah naklinkt. RRM, de joodse dichter, put daarbij uit de verbondenheid met zijn joodse grootmoeder, Rosa Eliescher, en het poëtische oeuvre van de joodse dichter Paul Celan. Beiden, Eliescher en Celan, geboren in het (nu Oekraiense) Czernowitz, toen de hoofdstad van de Boekovina. Paul Entschal, zoals Celan eigenlijk heette, heeft zich van Adorno’s literair-morele ‘verbod’ nooit wat aangetrokken en schreef in mei 1945 al zijn bekende Todesfuge met zijn wel bekendste regel De dood is een meester uit Duitsland. Toen RRM in de jaren zestig/zeventig begon te schrijven, trad hij in de voetsporen van Celan.

Hermetisch. Paul Celan gold als een moeilijk toegankelijk dichter, die zijn lezers adviseerde zijn stugge verzen toch steeds weer te lezen, dan komt het begrip vanzelf. Het begrip hermetisch zelf heeft overigens eerder een afschrikkende werking, als een waarschuwingsbord, zo’n pas-op-woord. Net als Celans verzen zijn ook de gedichten van RRM verdichte, compacte, gecondenseerde teksten, maar ze zijn geenszins ontoegankelijk. Ze vergen wel enige inspanning en arbeid van de lezer. Dat wel.

Muellers eerste en veelbelovende dichtbundel draagt de melodieuze titel Liedduits (Lieddeutsch, 1981), maar dat gaat bij hem dan wel met horten en stoten. Zijn taal, als ook zijn publicaties. In de jaren tachtig publiceerde RRM nog volop, maar daarna werd poëtisch niet echt veel meer van hem vernomen. Intussen echter komt de ‘herontdekte’ dichter weer in de belangstelling. De Zwitserse uitgever en vertaler Urs Engeler publiceerde met Poèmes-Poëtra, een uitgebreide keuze uit Muellers werk (roughbook 34, 2015, samengesteld door Dieter M. Gräf).

Ondanks een aangeslagen gezondheid is Rainer René Mueller aan een dichterlijke wederopstanding bezig. Waarvan ook zijn gedicht Hechting : Adem getuigt. Het gedicht, in het origineel Rißvernähung : Oxygène, werd onlangs gepubliceerd in Engelers literair tijdschrift Mütze # 14, met een uitgebreide (maar liefst 28 pagina’s tellende) analyse van Chiara Caradonna, Mit Nadel & Faden, dus ‘Met naald & draad’.

Rainer René Mueller werd in 1949 in Würzburg geboren. Hij studeerde o.a. filosofie, germanistiek en kunstgeschiedenis. Was vooral in de jaren ’80 als dichter actief, werkte als kunst-docent en curator. RRM woont in Heidelberg en het Franse Harbouey (Lotharingen). Zie verder zijn website.

*

 

 

Advertenties