Five ‘o clock tea

eucalyptus_gigantea_from_-a_critical_revision_of_the_genus_eucalyptus-_1903_20088927024

 

 

 

 

 

 

 

(voor Dörtea)

Ben ik soms je Tom, je tinnen
soldaatje, door boze blikken
betoverde ridder?

Ben jij dan dat wonder
landwijffie, mijn heil
drankje, Dorothee?

Oh, bevrij me dan (van dat
gesnotter elke morgen mijn
voorhoofdsholtesop)

Maar daar snatert alweer, de heks
krijst haar verbolgen formules in
mijn voor-, jouw achterhoofd

Perst toch die geoliede, ver
drijft, weg haar kwaad
aardige geest, verzing ‘t!

Ontsteekt liever die heks,
brandt haar chai, stapelt haar
giftige blaadjes, blades

Zet die heks, zo kokend,
op water en brood, dood’
lijk drankje, gifgruis

Verkruimeld wolkje, griezel
elementen, met een koekje
eigen deeg, eu kalyptos!

Oh, doodt die heks, haar weer
zinnig gekwebbel: Páááulus!
Hááádes & Gríííetjes!

Verdekt, verkapt, bos
wicht, gevaar: and she
goes: gumnuts!!!

Hij neusdruppelt intussen,
op haar schaakbord, de ivoren
loperkoning, geschrapt mat

Allerhoogste tea
time, dames! Het violet
moment, the typist home

for thee! Ik speel dan wild
de houten Tom, je timmer
ende ridder!

(Nou jij weer,
Viv!)

*

illustratie – Eucalyptus gigantea. Uit: A critical revision of the genus Eucalyptus (1903), H. J. Maiden (1859-1925).

five ‘o clock tea – het Britse thee-ritueel aan het eind van de middag. Ook in T. S. Eliots The Waste Land: At the violet hour, the evening hour that strives / Homeward, and brings the sailor home from sea, / The typist home at teatime… (220-222). Het purperen uur, de schemering, op weg naar de nacht.

Tom – is hier zowel de tinnen man uit The Wonderful Wizard of Oz (1900) van L. Frank Baum (1856-1919), als ook de Amerikaans-Britse dichter Thomas Stearns Eliot (1888-1965). De Tin Woodsman is de houthakker die door een heks betoverd werd en als blikken man door het leven moet. Hij sluit zich aan bij Dorothy, de heldin van de Tovenaar van Oz, die jacht maakt op de heks. De blikken houthakker hoopt zijn menselijke gevoelens weer terug te vinden, zodra Dorothy de heks heeft doen smelten.

Wizard of Oz – was hét kinderboek uit de jongensjaren van de Amerikaanse dichter Jack Spicer (1925-1965), zijn moeder las haar zoons altijd uit de Oz-serie voor. In Spicer’s serial poem The Holy Grail treedt ook de blikken man op: Als er niemand met mij strijdt, zal ik dit harnas moeten dragen / Mijn hele leven lang. Ik lijk zo wel de blikken man uit de boeken van Oz / Onherkenbaar, verroest. / Ik, Sir, ben een ridder. Confuus. Uit het Boek Parzival van de Heilige Graal, Jack Spicer’s poëtische commentaren op de legendarische vertellingen rond Koning Arthur en diens Tafelronde.

Eliot en Spicer – de twee dichters horen tot mijn Holy-Grail-Connection, zoals ik het esoterisch angehauchte verbond van deze Iers-Brits-Amerikaanse dichters noem: o.a. W. B. Yeats, Ezra Pound, T. S. Eliot en Jack Spicer. Ook Eliot’s Waste Land heeft connecties met de Arthur-legende. Hij baseert zijn lange gedicht op de Fisher King, die de laatste bezitter van de Graal was. Daar de Visserkoning ziek is en impotent, verliest ook zijn land z’n vruchtbaarheid, het waste land. Volgens de mediëvaliste Jessie L. Weston zijn de legende van de Fisherking en de oude religieuze vruchtbaarheidsrituelen het oorspronkelijke thema van de Graal-legende. Eliot bedankt zich in zijn Noten bij The Waste Land nadrukkelijk bij Weston voor de inzichten in haar studie naar de oorsprong van de Graalverhalen.

eu kalyptos – is de Griekse benaming van de eucalyptusboom-soorten en betekent zoveel als “goed verborgen”. Eu voor goed en kalypto voor verbergen, zo geheten omdat eucalyptus tot de ‘bedektzadigen’ hoort. Door de etherische olieën wordt het extract van eucalyptusbladeren als geneesmiddel gebruikt, met name bij aandoeningen van de luchtwegen, zoals chronische voorhoofdsholte-ontsteking. In het reisboek Little journeys abroad (1895) van Mary Bowers Warren wordt al in de 19e eeuw de link gelegd naar het genezen van malaria. Ze beschrijft hoe in Noord-Afrika toen van eucalyptusbladeren thee werd gemaakt voor malaria-patiënten en beveelt ook gezondmakende kruidenzakjes aan van gedroogde sinaasappel-bloesem en eucalyptusblaadjes. Maar dat eucalyptusthee malaria kan genezen, is wel zeer onwaarschijnlijk. Wel gedijen eucalyptus- of ook wel gombomen bijzonder goed in waterige omgevingen, waar met name ook malariamuggen welig tieren. Zulke moerasachtige gebieden werden daarom vaak drooggelegd, als preventie tegen malaria. Maar dat is de enige serieus te nemen link naar malariabestrijding.

Eucalypta – was de boze heks uit de stripboeken, de radio-serie, de boeken en de tv-serie rond Paulus de Boskabouter van de Nederlandse verteller-schrijver-tekenaar Jean Dulieu, het pseudoniem van concertviolist Jan van Oort. Dulieu publiceerde zijn eerste stripverhaal over Paulus in mijn geboortejaar 1946 in het sociaal-democratische dagblad Het Vrije Volk. Wat boze heksen betreft, was de Páááulus-krijsende Eucalypta mijn vormende kindervaring.

She goes: gumnuts! – gumnuts zijn de noten/zaden van de eucalyptusboom, ook wel gumtree genoemd van wege zijn gom-achtige hars. In dit geval wordt de aangesproken persoon, zeg maar, gom-gek!

de ivoren loperkoning – ook hier de link naar de Arthur-legende. Walewein, een van de ridders van de Tafelronde, speelt een potje schaak met een onbekende tegenspeler of misschien wel een mechanisch schaakbord. Het geheimzinnige schaakspel komt zowel bij Jack Spicer als ook bij T. S. Eliot terug. Spicer in The Holy Grail: In een soort toren speelde een soort ridder schaak met een onzichtbare schaakspeler / Een maagd, natuurlijk. Eliot wijdt het tweede gedicht A Game of Chess van de Waste Land aan een schaakspel met zijn niet met naam genoemde geliefde: En we spelen dan een partij schaak, / lidloze ogen drukkend en wachtend op een klop op de deur.

De geliefde was vast Vivienne Haigh-Wood, Eliot’s eerste echtgenote. Het echtpaar was getrouwd in 1915, maar van tafel en bed gescheiden in 1933. Formeel bleef Eliot met Vivienne gehuwd tot zij in 1947 overleed in een psychiatrische inrichting waar ze door haar broer in 1938 was ondergebracht, c.q. geloosd werd. Het huwelijk tussen Thomas en Vivienne was niet bijzonder goed. Vivienne had veel lichamelijke en geestelijke klachten. In een notitie schrijft Eliot later: “I came to persuade myself that I was in love with Vivienne simply because I wanted to burn my boats and commit myself to staying in England. And she persuaded herself (also under the influence of [Ezra] Pound) that she would save the poet by keeping him in England. To her, the marriage brought no happiness. To me, it brought the state of mind out of which came The Waste Land.” (The Letters of T. S. Eliot, Volume 1, 1898–1922. London: Faber and Faber. 1988. p. xvii).

De originele tekst van The Waste Land werd met name door de Amerikaanse dichter Ezra Pound voor publicatie drastisch ingekort. Ook Vivienne Eliot schrapte in de tekst, mogelijk ook gedreven door eigen gevoeligheden. Onder haar druk verwijderde Eliot bijv. een regel over ivory men, ivoren schaakstukken, die oorspronkelijk tussen de twee hier boven geciteerde regels stond. Dat was Vivienne blijkbaar te intiem. En om welke koning het dan uiteindelijk ging? De Fisher King, Arthur, Thomas Stearns of een naamloze, ivoren ridder? De loopjongen van de vruchteloos lijdende Lady Vivienne?

violet moment – het purperen uur, klokslag vijf, wanneer de zeeman, de visser huiswaarts keert, de typist op tijd voor teatime. De violette schemering is in dit deel van het Waste Land ook de vooravond van de dood. De Fisherking moet eerst sterven voor zijn wederopstanding en de vruchtbaarheid van de Visserkoning en zijn “barre land” terugkeert.

Viv! – de Britse auteur Michael Hastings (1938-2011) schreef een toneelstuk, Tom & Viv, over de moeizame relatie van Thomas Stearns Eliot en Vivienne Haigh-Wood Eliot. In 1994 werd het drama verfilmd door regisseur Brian Gilbert, maar dat werd niet echt een succes.

*

Advertenties